Bestefar minnes: Klassekamp og arbeidskonflikter på nevene og livet løs

Jernindustrien 1925

Ledelse, funksjonærer og arbeidere ved AS Trondhjems Jernindustri i 1925. Midt på første rekke sitter direktør Brodahl. Emil Simonsen står ytterst til venstre. Helt til høgre sitter hans far Kristian Simonsen, født i 1843. Dette var før alderstrygd var innført og han var i arbeid nesten fram til han døde i 1934 da han var 91 år gammel.

Min morfar Emil Simonsen, født 1893, vokste opp i arbeiderbydelen Lademoen i Trondheim. Han var nettopp fylt 15 år da han ble ansatt som håndlanger ved Trondhjems Mekaniske Verksted i 1908 med timelønn på 18 øre. To år seinere begynte han som lagerarbeider ved Trondhjems Jernindustri med hele 35 øre per time. Etter et kort mellomspill i 1914 da han arbeidet han ved Ranheim papirfabrikk kom han tilbake til Trondhjems Jernindustri. Der avanserte han til lagerformann før han avslutta sin yrkesaktive periode.
Påvirka av internasjonale strømninger, og ikke minst den russiske revolusjon i 1917, ble han kommunist. Som engasjert fagforeningsmedlem i «Jern og metall» deltok han også i de store arbeidskonfliktene i først del av nittenhundretallet. Nedenfor kan du lese utskrift av et lydbåndopptak fra 1972 der han forteller om sine minner fra den store arbeidskonflikten i 1911, drapet i Buvika i 1913 og «Jernstreiken» og «Fjellseteraffæren» i 1924.

Skudsmaal001

Emil starta som håndlanger, også kalt «naglegutt», ved skipsbyggeriet, TMV i 1908. Oppgaven var å bringe glædende nagler fra essa til de som klinka skipsskrog. Skussmål fra TMV i 1910.

Drapet i Buvika under streiken ved Piene Mølle i 1913.
Vi va no i konflikt i 1911. Da vart det lockout som endt med voldgift. Men to år seinar vart det streik uti Buvika, på mølla der, for arbeideran vart nekta tariffavtale. Og så sett dem inn streikbrytere da, veit du. Dem va redd deder streikbryteran, og så ha møllemester’n utstyrt med våpen, da sjø. Og så kom dem gåan ætte vei’n, han Marius Folstad og nå’n fler. Det va ein streikbryter som hadd revolver og skaut – skaut ihjæl’n Marius Folstad. Det va utafor butikken te’n Hammer – akkurat i svingen utafor’n kjøpmann Hammer, der vart’n skutt. Han som skaut han slapp straff og fekk gratis billett te Amerika, han.
Oinner begravelsa hans Folstad vart det masseoppmøte. Det gjekk båta (fra byen), og så marsjert vi fra Børsa. Æ va me ”Gulos” æ. Vi va itj så mang me den, sjø, for det va itj så stor båt. Dem kalt’n for ”Mælkesedik”. Han frakta jo mælka, veit du. Bror te’n Marius Folstad, han va på Jernindusti’n da æ b’ynt der, han, i nitten’ogti. Han va lærling i trækkeriet, han, men han dødd i tuberkulose.

Skudsmaal002

Skussmål for tjeneste som lagerarbeider og reparatørlærling fra Trondhjems Jernindustri i 1910-14

Jernstreiken i 1924
Men storkonflikten va no i 1924. Da satt dem inn militær med hjelma og opp-planta bajonetta. Det sto sperring ved Slakthuset og stengt av heile hamna, men da lurt vi dem godt for å kom innpå Brattøra. Han Sverre Strand han va liksom leder inni gårdsplassen i gamle ”Folkets hus”. Og så klauv’n oppi ein stægga – det va foillt inni går’n, da sjø, av folk – og så ropt’n: ”Ja, vi veit ka det gjeld!” Og med det så gjekk’n ned, og så bars’e ne’over på Stasjo’n, og så kløyv vi over stakkete og lina og kom innpå Brattøra den vei’n. Så dem vart overrumpla. Dem (streikbryterne) lossa båtan der. Og så va det ein som ha revolver, der og. Men han to dem ein morra. Dævven – han kom med ”Kysten” og så hadd’n med sæ ei lita sjækt. Og så ha dem vorte obsalvert om derre sjø, og så marsjert vi utover te ”Kysten-kaia”, Sigurd Hervik og derre sjauar- gjængen. Og så gjekk dem ombol, og gjekk ned og leita. Og jaggu kom dem halan opp me’n, – og b’ynt å slå’n imellom sæ. Å dævven, – og så ropt’n om hjælp te styrmann’ og kaptein’, sjø. ”Nei, no kan du hjælp dæ sjøl, no”, sa dem. Så lovt’n pent at’n skoill itj fortsætt. Og det første han gjor va å gå inn å b’ynn på gjæn. Han va itj her ifra byen, sjø. Det va da sånne bona mang av derran der.
Det va ein dem tok og læmpa på sjø’n ne’på Brattøra, eller læmpa? – nei, dem slo’n på sjø’n. Det va ein tysker, ein tysk båt som lå der, og så gjekk vi ne’på. Båten va, – ja æ veit itj æ, ein meter eller hal’ann’ oppom kaia, med rækka. Og så gjekk dem ombol, tyskeran brydd sæ itj om gjør nå dem. Og så fekk dem i ein (streikebryter) og så va det ein som ga’n ein så’n gjekk utabords mellom kaia og båten, ne’i sjø’n. ”La’n te hælvetes værra”, va det ein som ropt. Og så va det ein som la sæ ne og kika: ”Ja, han har no komme sæ opp på ein stokk, no”, sa’n. Det va nå’n som sprang inni skuret der – det va nå rød skur der – det va vel Smith-lagran det? Ja, mått vær det, gett. Det va rimelig det, det va tysk båt, veit du. Antagli ha’n vorre her me jern, da. – Ja, iallfall va det no en del som ha gjæmt sæ inni der, av streikbryteran, men dem hanka dem ut, ja, – og æ va borti ein æ og, så æ fekk blod på kappa mi. Så æ va oppi ”Folkets hus” og fekk a Skjølberg te å vask kappa mi.
Og så va det militær ne’på ”Olav Trygvason”, det va losjiskip te dem, det sjø, der lå dem ombol. ”Luseskipe”, som dem sa, for det va så my lus ombol. Der sto det militær oppstilt med gevær og – når vi marsjert oppover, du veit, poletiet kom, veit du, – da gjekk vi rætt vei’n, altså. Men du veit, dem vart tatt ættepå, en del, veit du.

Fjellseteraffæren
Slaget på fjellsætra ja, æ va med der og æ. Det va samma året det, i firogtyve. Samma konflikten. Det va da’n Gerhardsen og’n Dyrendal havna havna i fengsel. Ja, han Gottfred Gerhardsen, sønn te poletivaktmester Gerhardsen, og så ein postbud Hjalmar Dyrendal. Han reist te Oslo siden, han. Dem hadd fæst oppå der streikbryteran sjø, og så va det nå’n son ha snusa i det, veit du, og så skoill vi ta dem. Det va kolossalt med folk oppå der. Der læmpa dem ein ifra taket og ned. Men så kom det varsel om at poletiet kom. Koless hadd dem greie på alt, tru? Ja, det va bare å komm sæ oinna det. Æ va på vei ned æ, straks ne’om Fjellsætra, da møtt æ poletiet på veg oppover.

Reklamer

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+-bilde

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s